WWW.DIS.XLIBX.INFO
FREE ELECTRONIC LIBRARY - Thesis, dissertations, books
 
<< HOME
CONTACTS



Pages:   || 2 |

«Özet Pazar yoğunlaşması kavramı, ürün pazarında alıcı ve satıcıların sayı ve büyüklük bakımından dağılımı olarak ifade ...»

-- [ Page 1 ] --

Tülin Duruka-Çağrı Hamurcu, “Mobil İletişimde Pazar Yoğunlaşması: Türkiye ile Kazakistan,

Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan Karşılaştırması”, Karadeniz Araştırmaları, Cilt:

6, Sayı: 22 Yaz 2009, s.75-86.

Mobil İletişimde Pazar Yoğunlaşması

“Türkiye ile Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan,

Türkmenistan ve Özbekistan Karşılaştırması”

Tülin Durukan* Çağrı Hamurcu** Özet Pazar yoğunlaşması kavramı, ürün pazarında alıcı ve satıcıların sayı ve büyüklük bakımından dağılımı olarak ifade edilmektedir. Piyasadaki firma sayısı ile yoğunlaşma derecesi arasında ters yönlü bir ilişki vardır. Yoğunlaşma arttıkça pazardaki rekabet şansı da o ölçüde azalmaktadır. Bu makalede, Türkiye ve Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinde bulunan beş ülkedeki mobil iletişim pazarlarının yapıları ve yoğunlaşma oranları HerfindahlHirschman Endeksi analiz yöntemi kullanılarak belirlenmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Pazar Yoğunlaşması, Rekabet, Mobil İletişim Pazarı.

Pazar yoğunlaşması kavramı, ekonomik kaynak ve faaliyetler toplamının az sayıda firmanın elinde olmasını ifade etmektedir. Yoğunluk ile pazardaki rekabet derecesi arasında ters yönlü bir ilişki bulunmaktadır. Yoğunluk arttıkça pazardaki rekabet şansı da o ölçüde azalmaktadır.

Yoğunlaşma oranının yüksek olduğu bir sektörde firmanın pazarda hakimiyet kurmak ve tekelleşmek amacıyla çaba sarf etmesi, rekabetsiz bir fiyat sisteminin oluşmasına ve kaynakların yanlış dağılması sonucu tüketicinin zarar görmesine neden olur. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin pazarlarında, pazar yoğunlaşması sıkça rastlanan bir durumdur. Anti-tekel veya anti-kartel olarak adlandırılan, rekabeti ve dolayısıyla tüketiciyi korumaya yönelik kanunların yeterince uygulanamadığı veya yaptırımların yetersiz olduğu ülkelerde pazar yoğunlaşması, rekabetin önündeki en büyük engel olmaya devam etmektedir.

Bu çalışmada, öncelikle pazar yoğunlaşması ve yoğunlaşma derecesi kavramlarına kısaca değinilecek, ardından “Dünya İletişim Göstergeleri” veri tabanından elde edilen ikincil verilerle, Türkiye ve aralarında Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan’ın da yer aldığı Orta Asya Türk Cumhuriyetleri’ndeki mobil iletişim pazarlarının yapıları ve yoğunlaşma oranları, Herfindahl-Hirschman Endeksi analiz yöntemi kullanılarak belirlenmeye çalışılacaktır.

                                                            

* Doç.Dr. Kırıkkale Üniversitesi İİBF - İşletme Bölümü Öğretim Üyesi, ** Kırıkkale Üniversitesi SBE - İşletme Bölümü Doktora Öğrencisi.

Tülin Duruka - Çağrı Hamurcu 

PAZAR YOĞUNLAŞMASI KAVRAMI

Mal ve hizmet pazarları, pazarda bulunan satıcılar arasındaki rekabetin varlığı ya da yokluğu veya azlığı ya da çokluğu açısından dört farklı gruba ayrılırlar.

Bunlar bir uçta sonsuz sayıda alıcı ve satıcının bulunduğu tam rekabet piyasa yapısı, diğer uçta tek sayıda satıcı ve sonsuz sayıda alıcının bulunduğu tekel piyasa yapısı ve arada yarışılabilir pazar yapıları olan tekelci rekabet ve oligopol pazar yapılarıdır.1 Teoriye göre, her türlü mal ve hizmeti ikame edecek mal ve hizmetler bulunabileceğinden saf tekel yapıda bir pazarın varlığı imkansızdır. Aynı şekilde mal ve hizmetler konusunda alıcıların eksiksiz bilgiye sahip olma koşulu aksadığından gerçek yaşamda tam rekabet pazar yapısının oluşması da mümkün değildir. O halde geriye rekabet edilebilir pazar yapıları olan ve fiyat üzerinde belirleyici gücü olmayan çok sayıda firmanın faaliyette bulunduğu tekelci rekabet pazarları ve fiyat üzerinde belirleyici güce sahip olan birkaç firmanın faaliyette bulunduğu oligopol pazar yapıları kalmaktadır.2 Fiyat ve çıktı stratejileri, dolayısıyla kar oranları da önemli derecede pazar yapısına bağlıdır.3 Dünya piyasalarında, pazar yapısı belirlenirken kullanılan birçok faktör vardır. Bu faktörlerden birisi az sayıda firma tarafından kontrol edilen pazar boyutudur. Ekonomistler, bu boyutun ne olduğunu ölçmek için pazardaki yoğunlaşmayı belirleyen endeksler kullanırlar.4 Yoğunlaşma, ekonomik kaynak ve faaliyetler toplamının (emek gücü, satışlar, yaratılan gelir ve firmaların sahip olduğu varlıklar) büyük bir yüzdesinin, bu toplama sahip olan veya kontrol eden birimlerin küçük bir yüzdesi veya birkaç tanesi tarafından kontrol edilmesi veya sahiplenilmesidir. Diğer bir ifadeyle bir yapının yoğunlaşma derecesi, o yapıdaki birimlerin sayasına ve o yapıya ait ekonomik kaynak ve faaliyetler toplamının, yapıyı oluşturan birimler arasındaki dağılımına bağlıdır. Pazardaki firma sayısı ile yoğunlaşma derecesi arasında ters yönlü bir ilişki vardır.5 Yoğunlaşma endeks değerleri yüksek olduğunda, fiyat ve çıktı kararlarının pazardaki az sayıda firma tarafından belirlendiği sonucu ortaya çıkar. Düşük değerlerde ise fiyat ve çıktı kararlarının pazardaki çok sayıda firma tarafından belirlendiği sonucu ortaya çıkar.6 Pazar yoğunlaşmasının değişik tanımları yapılmış olmakla birlikte, belirli bir ürün pazarında alıcı ve satıcıların sayı ve büyüklük bakımlarından dağılımı tanımlaması en yaygın kullanılandır.7 Pazar yoğunluğu endeksleri, pazar gücünün ölçülmesinde yararlı ve pratik göstergeler sağlamaktadır. Ancak, bu endekslerin, maliyet, talep, vs. ekonomik değişkenlerle veya bu değişkenlerde meydana gelen değişimlerle herhangi bir sistematik ilişkisi bulunmamaktadır. Ayrıca bu endeksler, pazar bazında





                                                            

Lipsey ve Harbury, 1992:154.

Gwartney ve Stroup, 1992:246.

Hirschey ve Pappas, 1996:596.

Parkin, 2003:2002.

Yıldırım vd., 2005:38.

Boyes ve Melvin, 1991:692.

Koch, 1980.

76   Mobil İletişimde Pazar Yoğunlaşması  değerler oldukları için, bir firmanın pazar gücünün belirlenmesinde başka verilerle birlikte ele alındığında çok daha yararlı olmaktadırlar. Pazar yoğunluğu endeksleri, kolay hesaplanabilirler ve pazarın ne kadar rekabetçi olduğuna ilişkin ipuçları verirler. Pazarda faaliyet gösteren teşebbüs sayısının çokluğu ve bu teşebbüslerin birbirlerine denk olmaları oranında yoğunlaşma azalır ve rekabet artar. Pazar yapısının rekabetçi olması ölçüsünde de, pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar değişkenlerini etkileme imkânları, dolayısıyla pazar güçleri azalır. Bu nedenle, pazarın ne kadar rekabetçi olduğunun tespitinde pazar yoğunluğunun bilinmesi önemlidir.

Endüstri ya da pazar yoğunlaşmasını ölçmede kullanılan çok sayıda yöntem vardır. Bunlar içerisinde en çok kullanılan yöntemler, M-Firma Yoğunlaşma Oranı, Herfhindahl-Hirschman Endeksi yöntemleridir.8 Bunların yanı sıra çok kullanılan yöntemlerden biri de Lerner Endeksi’dir. Bu yöntemler, geçmişi 1930’lu yıllara dayanan pazar performansı ile pazar yapısı arasındaki ilişkiyi irdeleyen Yapı - Davranış - Performans (Structure - Conduct - Performance SCP) yaklaşımı çalışmaları kapsamındaki yöntemlerdir. Bu çalışmalarla birlikte ortaya çıkan eleştirilerin neticesinde pazar yapısı ve pazar gücünün belirlenmesine yönelik çok farklı yöntemler de geliştirilmiştir. Entropi Endeksi, Bain Endeksi, Linda Endeksi, Hall-Tideman Endeksi, Tobin’in Q Rasyosu bunlardan bazılarıdır.

M - Firma Yoğunlaşma Oranı (CRM), Herfhindahl-Hirschman Endeksi (HH) değerleri aşağıdaki şekilde hesaplanmaktadır.9 M - Firma Yoğunlaşma Oranı (CRM) m CRM = 1/x Σ ( %xi )² i =1 CRM : “m” sayıda firma için yoğunlaşma oranı.

xi: “i” firması için “x” değişkeninin, firmalar bu değişkene göre alt alta sıralandığında aldığı değer.

x: Piyasadaki firmaların tümü için “x” değişkeninin aldığı toplam değer.

Bu oran genellikle piyasadaki en büyük 4 (CR-4) ya da 8 firma (CR-8) için hesaplanır.10 Düşük yoğunlaşma oranı rekabetin derecesinin yüksek olduğunu, yüksek yoğunlaşma oranı ise rekabetin düşük olduğunu veya olmadığını gösterir. Tekel pazarında yoğunlaşma oranı %100’dür, yani satışların tamamını tek bir firma gerçekleştirmektedir.11 1980-1994 dönemi için Devlet İstatistik Enstitüsü’nün Türkiye imalat sanayiinde yoğunlaşma dereceleri ile ilgili yapmış olduğu çalışmada; CR-4

                                                            

Mcconnell ve Brue, 1999:524.

Yıldırım vd., 2005:40.

Hyman, 1986, s.393.

Parkin, 2003, s.202.

Tülin Duruka - Çağrı Hamurcu  yoğunlaşma oranına göre; oran 0-30 arasında ise düşük (rekabet var), 31-50 arasında ise orta derecede (rekabet azalmakta, oligopole yakın bir rekabet), 51-70 arasında yüksek derecede (rekabet iyice azalmakta ve oligopol yapı oluşmakta) ve 71-100 arasında çok yüksek derecede yoğunlaşma (tekel yapı oluşmakta) olmak üzere pazar yapısıyla ilgili dört bölüm belirlenmiştir.12 Ayrıca yoğunlaşma ile ilgili bazı uygulamalarda CR-4 oranına dayanan analizlerdeki %50 düzeyinin, CR-8 analizinin %70’ine denk olduğunu göstermektedir.13 Herfindahl - Hirschman Endeksi (H - H) n H-H = Σ ( % pi )² i =1 pi : “i”nci firmanın piyasa payı H-H endeksi 1980’den itibaren yaygın olarak kullanılan bir piyasa belirleme yöntemi haline gelmiştir. Bir pazar için en yüksek H-H endeks değeri

10.000 olabilirken, pazarda çok sayıda ve küçük paylı firmalar olduğunda H-H endeksi sıfıra yakın bir değer alır. Genellikle 0-2.000 arası H-H endeks değeri yoğun olmayan bir pazarı, 2.000-4.000 arası H-H endeks değeri orta yoğunluklu bir pazarı, 4.000-10.000 arası da yoğun bir pazarı ifade etmektedir.14 Amerika Birleşik Devletleri “Birleşmeler Kılavuzu”na göre; H-H endeksi 1.000’den küçük olan piyasalarda (H-H1.000) tam rekabet, yoğunlaşmamış;

1.000-1.800 arasındaki piyasalarda (H-H; 1.000-1.800) tekelci rekabet, orta yoğunlaşmış ve 1.800’den büyük piyasalarda (H-H1.800) ise rekabetçi olmayan oligopolcü, yoğunlaşmış bir pazar yapısından söz edilmektedir.15 Makalenin bu bölümünde, Türkiye ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleri’ndeki beş ülkede mobil iletişim pazarı incelenmiş, “Dünya İletişim Göstergeleri” veri tabanından elde edilen veriler değerlendirilerek Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbakistan’ın mobil iletişim pazarı yoğunlaşma oranları hesaplanmış ve Türkiye ile karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir.

                                                            

www.die.gov.tr.

Yıldırım vd., 2005:41.

Su, 2003:20.

Parkin, 2003, s.203.

78   Mobil İletişimde Pazar Yoğunlaşması 

TÜRKİYE

2002 ile 2007 yılları arasında Türkiye’deki mobil iletişim abone sayısının gelişimi Tablo-1’de gösterilmektedir. 2007 yılı sonunda mobil iletişimin yaygınlaşma oranı %82.77’ye ve abone sayısı da 23.323.000’den 61.976.000’e ulaşarak neredeyse ülke nüfusuna denk hale gelmiştir.

Tablo - 1: Türkiye Mobil İletişim Pazarının Gelişimi Mobil Abone Sayısı (x103) 23323 61976 Kaynak: ITU World Telecommunication/ICT Indicators Database, 2009 2007 yılı sonu itibarıyla Türkiye’de toplam üç mobil operatör bulunmaktadır. Bunlar Turkcell, Vodafone ve Avea’dır. Türkiye mobil iletişim pazarında firma paylarının dağılımına bakıldığında (Tablo-2) pazarın yarıdan fazlasının tek bir GSM operatörüne ait olduğu görülmektedir.

–  –  –

Herfindahl - Hirschman Endeksi (H-H):

H-H= (58.0)² + (26.0)² + (16.0)² = 4296.0 (4.000 H-H 10.000) olduğu için rekabetçi olmayan oligopolcü, yoğunlaşmış bir pazar oluşumu söz konusudur.

KAZAKİSTAN

Kazakistan Orta Asya’da en gelişmiş mobil iletişim pazarına sahip ülkedir.

2002 ile 2007 yılları arasında Kazakistan’daki mobil iletişim abone sayısının gelişimi Tablo-3’de gösterilmektedir. 2007 yılı sonunda mobil iletişimin yaygınlaşma oranı % 79.90’a ulaşmıştır.

Tablo - 3: Kazakistan Mobil İletişim Pazarının Gelişimi Mobil Abone Sayısı (x103) 1027 12323 Kaynak: ITU World Telecommunication/ICT Indicators Database, 2009 Yukarıdaki tabloda da görüldüğü gibi, beş yıllık dönem içinde mobil telefon abone sayısı büyük bir artış (12 kat) göstermiştir. 2002 yılında 1.027.000 olan abone sayısı 2007 yılına gelindiğinde 12.323.000’e ulaşmıştır. KüreselTülin Duruka - Çağrı Hamurcu 

–  –  –

Herfindahl - Hirschman Endeksi (H-H):

H-H= (52.3)² + (40.0)² + (4.00)² + (3.70)² = 4364.98 (4.000 H-H 10.000) hesaplandığından, rekabetin az olduğu oligopolcü, yoğunlaşmış bir pazar yapısı söz konusudur. Herfindahl-Hirshman endeksinin sonucu, Kazakistan mobil iletişim pazarında az sayıda firma arasındaki rekabete işaret etmektedir.

Bu tür pazar yapılarında firmalar genellikle birbirleriyle acımasızca rekabet etmek yerine ürün, fiyat, bölge ve mal veya hizmetin üretim miktarı açısından gayri resmi centilmenlik anlaşmaları ile pazarı paylaşmayı tercih ederler. Bu durumda firmalardan birinin öldürücü fiyat rekabetine dayanamayıp pazarı terk etmesine gerek kalmadığı gibi, fiyatları anlaşmalı belirleyerek kar oranlarından feragat etmelerine de gerek kalmaz. Dolayısıyla oligopol pazar yapılarında, fiyat oluşumu daima tüketicinin aleyhine sonuçlanır.

KIRGIZİSTAN

2002 ile 2007 yılları arasında Kırgızistan’daki mobil iletişim abone sayısının gelişimi Tablo-5’de gösterilmektedir. Kırgızistan’da mobil iletişimin yaygınlaşma oranı 2007 yılı sonunda % 40.78’e ulaşmıştır.



Pages:   || 2 |


Similar works:

«CHAPTER ONE INTRODUCTION 1.1 Introduction People living around the world do not think or behave the same. The way they talk reflects the way they think and this is probably a result of their differences in custom, tradition and culture. But why do people react differently when they interact with each other? Why do people from different cultures display different strategies when given a compliment? This study is a comparative investigation of differences in strategy when responding to...»

«The Mahabharata, the Epic of the Bharatas BOOK IV: Dyuta (The Fatal Dice) DURYODHAN came back from the Imperial Sacrifice filled with jealousy against Yudhishthir, and devised plans to effect his fall. Sakuni, prince of Gandhara, shared Duryodhan's hatred towards the sons of Pandu, and helped him in his dark scheme. Yudhishthir with all his piety and righteousness had one weakness, the love of gambling, which was one of the besetting sins of the monarchs of the day. Sakuni was an expert at...»

«Liberalization of electricity retailing in Europe: coming back or going forth? Silvia Concettini, Anna Cr´ti e To cite this version: Silvia Concettini, Anna Cr´ti. Liberalization of electricity retailing in Europe: coming back or e going forth?. cahier de recherche 2013-29. 2013. hal-00915924 HAL Id: hal-00915924 https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00915924 Submitted on 9 Dec 2013 HAL is a multi-disciplinary open access L’archive ouverte pluridisciplinaire HAL, est archive for the deposit...»

«Parent News December 17, 2015  Upcoming Events Fri., 12/18/20151/1/2016​Christmas Break Mon., 1/4​First Day of the Second Semester Mon., 1/18​No School, Inservice Thurs., 1/21​Junior/Senior Parent Meetings Ins & Outs Luke 2:7 “There was no room for Him in the inn” Heaven’s King has come! ​ unto us a Child is born, unto us a son is given;.and His name shall be called Wonderful, “For Counselor, The Mighty God, The Everlasting Father, The Prince of...»

«NIST SURFACE ROUGHNESS AND STEP HEIGHT CALIBRATIONS, Measurement Conditions and Sources of Uncertainty T.V. Vorburger, T. Brian Renegar, A.X. Zheng, J-F. Song, J.A. Soons, and R.M. Silver Parameters of surface roughness and step height are currently measured at the National Institute of Standards and Technology (NIST) by means of a computerized/stylus instrument. For roughness height parameters, we use a calibration ball as a master to calibrate the instrument to be employed during a...»

«Course of Study Anatomy & Physiology Warren County Career Center 3525 North State Route 48 Lebanon, Ohio 45036 Adopted 6-15-06 This document is for the use of the staff at Warren County Career Center. Credit is given the designer of the template, Upper Valley JVS, Piqua, Ohio. Table of Contents Acknowledgements School Board Approval Statement of Recommendation Warren County Career Center Vision and Mission Statements and Values Course Design Course Philosophy Course Goals Course Description...»

«e ~ A brief summary of financial proposals filed with and actions by the S.E.C. Washington 25, D.C. (In ord.rlng f,,11 t •• t of R.I.o. from Pblleotlon. Unit, cit. numb.r) FOR R E LEASE =F~e.::;.;br::.;:u::::a.::.ryt-::..:1~96;:;.::2:.-FIRST NATIONAL TV DISTRIBUTING FILES FOR STOCK OFFERING. First National Television Distributing Corp., 505 Park Avenue, New York, filed a registration statement (File 2-19721) with the SEC on January 29th seeking registration of 200,000 shares of Class A...»

«OUTLINE OF PRINCIPLES OF IMPACT EVALUATION PART I KEY CONCEPTS Definition Impact evaluation is an assessment of how the intervention being evaluated affects outcomes, whether these effects are intended or unintended. The proper analysis of impact requires a counterfactual of what those outcomes would have been in the absence of the intervention.1 There is an important distinction between monitoring outcomes, which is a description of the factual, and utilizing the counterfactual to attribute...»

«Sterregard F, Elias F, Baumgartner R, Isenbügel E, Schwarzenberger F, Slotta-Bachmayr L, Walzer C. Boss or not? Endocrinologic evaluation of reintroduced Przewalski horse stallions (Equus caballus przewalskii) in Mongolia.; 2002; Heidelberg, Germany. p 387-390.BOSS OR NOT? – ENDOCRINOLOGIC EVALUATION OF REINTRODUCED PRZEWALSKI HORSE STALLIONS (EQUUS CABALLUS PRZEWALSKII) IN MONGOLIA F. Sterregaard,1,3 F. Schwarzenberger,5 F. Elias,1,3 R. Baumgartner,2,3 E. Isenbügel,4 L. Slotta-Bachmayr1...»

«sportwaffen luftgewehre sportwaffen luftgewehre Luftgewehren | spardeingeld.de Luftgewehren von Top Online-Shops Vergleichen und echt sparen. Luftgewehre im Luftgewehr Shop kaufen bei Frankonia.de Luftgewehre und Pressluftgewehre für Freizeit Schießsport in großer Auswahl im Waffen Online Shop bestellen! Hier Luftgewehr ab 18 günstig kaufen bei Luftgewehre von Weihrauch Luftgewehre aus dem Luftgewehr Luftgewehre von Weihrauch Exportfeder, Exportfedern, Luftpistolen, CO2-Waffen und...»

«Petroships Pte Ltd of Singapore v. Petec Trading & Investment Corp of Vietnam [2001] APP.L.R. 05/22 JUDGMENT : MR. JUSTICE CRESSWELL. Commercial Court. 22nd May 2001 This judgment considers the scope and ambit of section 68 and 70(4) of the Arbitration Act 1996. There are before the court applications as follows. First, an application pursuant to s.68 of the Act 1996 challenging the award on the basis of alleged serious irregularities affecting the proceedings which are alleged to have caused a...»

«Jörg Jeremias, Theologie des Alten Testaments © 2015, Vandenhoeck & Ruprecht GmbH & Co. KG, Göttingen ISBN Print: 9783525516966 — ISBN E-Book: 9783647516967 Jörg Jeremias, Theologie des Alten Testaments Grundrisse zum Alten Testament Das Alte Testament Deutsch, Ergänzungsreihe herausgegeben von Hermann Spieckermann und Reinhard Gregor Kratz Band 6 Vandenhoeck & Ruprecht © 2015, Vandenhoeck & Ruprecht GmbH & Co. KG, Göttingen ISBN Print: 9783525516966 — ISBN E-Book: 9783647516967...»





 
<<  HOME   |    CONTACTS
2016 www.dis.xlibx.info - Thesis, dissertations, books

Materials of this site are available for review, all rights belong to their respective owners.
If you do not agree with the fact that your material is placed on this site, please, email us, we will within 1-2 business days delete him.